Jane Jacobs again

On 1 april 2016, in economie, by Zef Hemel

Read in OECD Territorial Review of the Metropolitan Region Rotterdam-The Hague (2016):

With the financial support of the Ministry of Interior Affairs in The Hague, the OECD published a report on the regional economy of the two Dutch neighboring cities Rotterdam and The Hague. It’s worth reading, especially for the students  following my course on global cities at the University of Amsterdam. How competitive are these two cities in the South Wing of the former Randstad area or, better, why do they lack competitiveness? The OECD concludes that “the distinct socio-economic profiles of Rotterdam (centred on the port and logistics activities) and The Hague (specialised in public administration and services) have contributed to weak functional integration of the MRDH area,” and also the “two cities have not traditionally considered themselves as natural partners”. Commuting flows between the two cities are extremely low, even though the distance between them is less than 30 kilometres. And yes, it’s the most densiliy built area in the Netherlands. ”However, the MRDH lags behind the Dutch average in terms of educational attainment, disposable income and employment.” Globalization is testing the capacity of city-regions to exploit their comparative advantages. MRDH is losing ground. “It has struggled to recover from the 2008 global crisis and continues to be outperformed by other metropolitan areas in the Randstad.”

So what does the OECD advise the Ministry and its two cities? Its key recommendations are:  it’s a long way to go, and best would be “focusing inward to promote greater integration of the MRDH while looking outward to boost the national and international profile of the region”. Personally I hope they will not boost the national and international profile too much. The two cities are quite good at that already. Better look inward. That’s also what I teach my students, I mean, the sustainable development of a city-region requires giving greater attention to the creation and conservation of regional wealth. Especially now that globalization is testing regional economies, big projects are no help, nor does city marketing. Focus on your regional assets. So let’s quote the great American planner John Friedmann, who wrote: “Sustainable development is never bestowed from the outside but must be generated from within the regional economy itself.” Or I would suggest reading Jane Jacobs again: Cities and the Wealth of Nations, 1984.

Tagged with:

Winners and losers

On 12 maart 2016, in economie, by Zef Hemel

Read in ‘De verdeelde triomf’’ (2016) of Planbureau voor de Leefomgeving:

The Netherlands Environmental Assessment Agency in The Hague published its yearly spatial report last week. This year’s theme is urban inequality and justice: when economic inequality between cities and between cities and regions is growing, is it good or bad? The title of the report refers to Edward Glaeser’s ‘Triumph of the City’ (2011), but its content is largely inspired by Enrico Moretti’s The New Geography of Jobs (2012). The American neoliberal triumph of cities in the Netherlands is much milder, but an unequal one too. The winners are Amsterdam and Utrecht, but the report does not highlight this too much. In a subtle way the autors even seem to critize the triumph (it is unfair) or should I say, their approach is a Calvinist one in the sense that they think it is almost sinful to celebrate the economic success of some big cities, and that we should always keep in mind that there are other cities that lack this potential and stay poor. We live in an egalitarian country. So their conclusion is: it’s up to politics to decide whether it’s troublesome or not. And don’t forget, in policy terms it is best to focus on people, their capabilities, not on geography.

An intermezzo in the report is on four major inner-city projects in the Netherlands: Zuidas and Wibautstraat in Amsterdam, and Kop van Zuid and Weena in Rotterdam. It is worthwile to study this chapter closely because it is meaningful. In the Fourth Report on Spatial Planning (1994), Zuidas ànd Kop van Zuid were to become two new, ambitious Central Business Districts in the two biggest cities of the country, like Canary Wharf in London and La Défense in Paris. The government didn’t dare to chose, so it promised to support both cities in their efforts to develop a costly CBD (so do it half). The conclusion after twenty years is that Zuidas is booming, but that Rotterdam’s Kop van Zuid is primarily a public-oriented development: almost 50 percent of all the jobs there are government-related, while in Amsterdam this is only 4 percent. Meanwhile, Weena and Wibautstraat had to reinvent themselves. In terms of new jobs Wibautstraat is extremely successful, with a great mix, while Weena is in a danger zone. The amount of vacant floor space there is alarming: 25 percent (on Wibautstraat only 5 percent). What does the government agency conclude? You really should read the full report.

Tagged with:


On 25 augustus 2015, in ruimtelijke ordening, by Zef Hemel

Read in Forum (VNO NCW magazine) of 20 August 2015:

Bingo! Three in two days: first ‘Alle kaarten op Amsterdam?’ (‘Amsterdam only?’) in Forum, magazine of Dutch employers union VNO NCW, second, on saturday, the Vonk-special of de Volkskrant on ‘De verhipte stad’ (‘The kinky city’) and three: ‘Rotterdam is hot’ in the Amsterdam based newspaper Het Parool. Which city wins? (Which city do you hate?) You get the feeling a national battle between cities is going on, between Amsterdam and Rotterdam in the first place. Forum journalist Paul Scheer comes from Rotterdam, so his interview with me was very much biased. Headline: ‘Alleen Amsterdam kan meekomen’ (‘Only Amsterdam has a chance’). Stupid of course and, yes, something to feel sorry about. De Volkskrant made fun of it: ‘Dure huizen, rijke mensen, koffietentjes en yoga. Veel yoga’ (‘Expensive houses, rich people, coffee shops and yoga. Much yoga’). Message: Amsterdam works like a magnet (picture: Jasper Rietman). According to the national newspaper there are two categories of people nowadays: those who are living in Amsterdam, those who are not yet living there.

De Volkskrant presented five statistics that illustrate there is something going on in Amsterdam: fast growth of the Amsterdam population, local workforce is becoming international, lots of immigrants from western countries, housing prices steeply rising, housing market becoming a buyers market. These are all facts you cannot deny. The difference between Amsterdam and the rest is growing bigger. Amsterdam should double its size. In Het Parool though the Rotterdam marketing machine behaved in an agressive way: ‘Amsterdam thinks it is happening there, but that will change. When I see Amsterdam news, it is often negative’. How sad. This national battle between the Dutch lilliputter cities is pitiful and lacks the global dimension. By the way, Rohan Silva warned Mr. Cameron that London could follow New York and lose its creative class. “In New York, people are decamping to LA and I think we’ve really got to be careful in London that people don’t pick another city and choose to go there. Because the moment a city starts to lose its artists, things can fall apart and the city might lose its edge." (Dezeen 23 May 2015). But Rotterdam is not LA and Amsterdam is not New York. It made me think of Christopher Clark’s ‘The Sleepwalkers’, in which this Australian historian described the confrontational attitude of European nations and empires on the eve of the Great War: cities behaving irresponsible, like nation-states.

Tagged with:

Back on the map

On 28 mei 2015, in economie, stedenbouw, by Zef Hemel

Seen in Belgrade, Serbia, on 23 Mai 2015:

What is the difference between Belgrade waterfront and Rotterdam Kop van Zuid? Not much. Both are proud cities. Both lack a powerful economy. Both want something special, some icon, something new, to let the world know they are still attractive. Both developed bold plans that consist of glamourous highrise development on the waterfront in an area that could be described as a brownfield situation where the land value is low. Everything looks unreal, too expensive, too big. In Rotterdam (600.000 inhabitants) planning started at the end of the seventies, in Belgrade (2 million inhabitants) around the same time. Both plans need costly public infrastructure: bridges, metro, land clearance, otherwise it would never work. Because Dutch government was willing to pay, Rotterdam could start building its Kop van Zuid in the early nineties. Belgrade had to wait for the end of the Balkan war. Now it seems to have found its private money. Developers from the United Arab Emirates pour in. Everybody knows that this could not be done without the help of promises, tax reductions, soothing gifts, special laws. Citizens will have to pay for it anyway.

So in the end there remains this one big question: does it work? Can it boost an economy? Does it make the city any better? And does it improve the lives of its citizens? We don’t know. There will be a shopping mall, so people will start consuming, but shops in the inner city will go bankrupt. Tourists and visitors from abroad will come to spend their money. Belgrade might even become a regional centre in Southeastern Europe. You never know. Air Serbia is in arab hands now; its new owners are introducing transfer traffic, turning Belgrade airport into a minor regional hub. Was it really worth all the public money? Time will tell. Kop van Zuid at least costed a fortune (a bridge and metrostation of 500 mio euro, a palace of justice, a harbour office tower, subsidized housing etc.). In the end the most important goal was to put the city ‘back on the map’. A kind of global citymarketing. Just want to remind you of John Friedmann’s words: “Sustainable development is never bestowed from the outside but must be generated from within the regional economy itself.” This, the American planner wrote in 2004, was the key point in Jane Jacobs’s analysis with which he was in full accord. So am I.

Tagged with:

Grotere steden, meer platteland

On 30 december 2014, in demografie, by Zef Hemel

Gelezen in CBS Webmagazine van 8 december 2014:

Bevolkingsgroei 2012-2025 naar regio

Hoe ziet onze toekomst eruit? Nederland telde op 1 januari 2014 16.829.289 inwoners. De bevolkingsgroei bedroeg in 2013 daarmee 0,3 procent. In de helft van de gemeenten kromp de bevolking, maar vooral in de grote steden nam deze juist toe. Het verschil tussen stad en land wordt dus snel groter. Raad eens in welke gemeente de bevolking het afgelopen jaar relatief het snelste groeide? Niet Amsterdam of Utrecht, maar Diemen, onderdeel van de Amsterdamse agglomeratie. In 2060 verwacht het CBS voor ons land 18,1 miljoen inwoners. Dat betekent dat de Nederlandse bevolking ook de komende dertig jaar zal blijven groeien. Belangrijkste oorzaak: een positief migratiesaldo. Hoe ziet Nederland er in 2060 uit? Als zowel krimp als groei doorzetten, dan zullen er weer echt grote steden ontstaan. Maar ook vormt zich een heus platteland. Alle pogingen uit het verleden om de bevolking vast te houden op het land of te spreiden zullen dan teniet worden gedaan. Sterker, al die naoorlogse bebouwing zal weer moeten worden afgebroken en opgeruimd.

Grote steden dus. Primos houdt rekening met meer dan 1 miljoen Amsterdammers in 2040, meest hoger opgeleiden; Groot-Amsterdam nadert dan de 3,5 miljoen. Hoe groot wordt die andere grote stad, Rotterdam? Ik heb de bevolkingsprognose uit oktober 2012 geraadpleegd. Rotterdam telt op dit moment ruim 616.000 inwoners. Na een daling tussen 2004 en 2008 heeft de Maasstad toch weer de weg omhoog gevonden. De sterkste groei doet zich voor in de binnenstad, waar op dit moment woontorens worden gebouwd. Maar de cijfers worden vooral gunstig beïnvloed door de fusie met Rozenburg in 2010. De demografen verwachten dat Rotterdam de komende jaren verder zal groeien, zij het “minder snel dan in het recente verleden”. Allicht. Wel wordt het saldo van de binnenlandse migratie negatief. Dat betekent dat de groei in Rotterdam vooral door de opname van buitenlanders zal plaatsvinden. In 2030 worden 660.000 Rotterdammers verwacht. Tenzij de gemeente opnieuw besluit tot een fusie met een randgemeente. Amsterdam wordt dus een metropool van hoog opgeleiden, Rotterdam van laag opgeleiden. De contrasten worden in velerlei opzichten groter. Ben benieuwd of de politiek dat aankan. Wanneer zijn er ook alweer verkiezingen voor Provinciale Staten? Gelukkig nieuwjaar!

Tagged with:


On 6 oktober 2014, in citymarketing, by Zef Hemel

Gelezen in The Guardian van 2 oktober 2014:

Deze blog post is niet betaald door Rotterdam Partners. Al het andere goede nieuws over Rotterdam afgelopen week dus wel. Een ware stortvloed van reclame-uitingen over de Maasstad werd over ons uitgestort. Aanleiding: de opening van de martkhal in het Rotterdamse Laurenskwartier. Het was allemaal heel positief nieuws. Toen kwam er ook nog een heel groot cruiseschip de Nieuwe Maas opvaren. Boodschap: Rotterdam is in de lift. Alles bleek te zijn betaald door Rotterdam Partners. Het betreft een fusie van een aantal Rotterdamse gemeentelijke instellingen die met hulp van het bedrijfsleven de stad moeten promoten. NRC Handelsblad voegde tien bladzijden over Rotterdam toe aan zijn Lux-magazine. Betaald. Ik zag op Twitter een flauw filmpje van Heineken over Rotterdam voorbijkomen met leuk bedoelde multiculti-jongens die de letters ‘We’re Rotterdam’ meesleepten op hun hippe brommers. Betaald. Diezelfde week kwam Rotterdam Partners naar buiten met de nieuwste cijfers: het aantal bezoekers aan de stad steeg met 3,8 procent. Nee, het was citymarketing alsof er geen crisis geweest is.

De organisatie betaalde ook de overkomst van 43 journalisten naar de Maasstad. Een van hen was Oliver Wainwright van The Guardian. Zijn (betaalde) recensie stond donderdag in de Britse krant. Wat vond Oliver van de markthal van MVRDV? "It feels like it’s trying a bit too hard to be fun." De architectuurcriticus twijfelde overigens ook over het commerciële succes van de markthal. De bovenste appartementen hebben onhandige muren en hoeken, de markthal zelf grenst aan de echte markt. Het verschil tussen het hippe en dure eco-food in de overdekte 175 miljoen euro kostende hal (waarvan 72 miljoen euro publiek geld, dat is 115 euro per inwoner) en de goedkope groenten en fruit op straat verbaasde hem, zeker in een arbeidersstad als Rotterdam. Wainwright, een straatverkoper citerend: "You can wander around inside and getting inspired by the amazing displays, then go outside and buy the same stuff for the quarter of the price." En stedenbouwkundig had de Britse criticus ook de nodige twijfels: "Like many of Rotterdam’s recent inner-city developments, despite it being a beacon of downtown urban life, it has a strangely suburban approach to planning: deep within its bowels is the city’s biggest carpark, with 1,200 spaces, despite the metro and busstations being right opposite." Duurbetaalde kritiek, goedkoop advies.

Tagged with:

Wereld Expo

On 1 oktober 2014, in economie, innovatie, vastgoed, by Zef Hemel

Gelezen op Rotterdam2025.nl op 27 september 2014:

HOK Dubai World Expo 2020

Volgend jaar opent in Milaan de Wereld Expo, thema: ‘Feeding the Planet, Energy for Life’. Een aankondiging ervan zag ik deze zomer in Venetië, in het Italiaanse paviljoen op de internationale architectuur biënnale. Het viel me niet mee. Shanghai 2010 toonde meer ambitie. Dat was dan ook de allergrootste expo ooit. Dubai organiseert de Expo 2020. Op dit moment loopt Rotterdam zich warm voor de Wereld Expo in 2025. Vijftien Rotterdamse ondernemers hebben daartoe het initiatief genomen, ze onderzoeken of het plan kans van slagen heeft, want pas in 2016 hoeft het bid te worden uitgebracht in Parijs. De beslissing valt daar in 2018. Thema van het Rotterdamse bid is ‘Transition’. Het gaat de Maasstad, begrijp ik, om delta’s, water, energie en transitie. Royal Haskoning schreef een pamflet, Jan Rotmans en Erik van Egeraat zijn de beoogde curators. Mogelijke concurrenten van Rotterdam zijn Guangdong, San Francisco Bay Area en Londen. Na de afwijzing door de regering-Rutte van de Amsterdamse kandidatuur voor de Olympische Spelen in 2028 (‘te grote financiële risico’s, te weinig draagvlak’) een hernieuwde poging tot iets groots in dit kleine landje.

Maakt de Maasstad een kans? Dubai (‘Connecting Minds, Creating the Future’, foto) belooft 17 miljard euro aan investeringen binnen te halen met een inzet van iets meer dan zes miljard. Ze kreeg liefst 116 van de 164 stemmen in Parijs achter zich. Gaat Rotterdam ook zes miljard euro losweken bij de Nederlandse regering? Diezelfde regering zag immers af van een Olympisch bid. Vermoedelijk wordt het beduidend minder. De kans voor Rotterdam wordt ook al kleiner als Londen meedoet. Die Expo zal gaan over de veerkracht van de metropool. Zet ‘Future London’ – een initiatief van een aantal Engelse bedrijven – zijn kandidatuur echt door? Hoeveel miljard euro belooft deze bakermat van de Wereldtentoonstellingen te investeren? En Guangdong? Die Zuid-Chinese megastad telt niet minder dan 60 miljoen inwoners. Ook die metropool ligt in een gevaarlijke delta. De urgentie van een transitie is daar nog vele malen groter. En hoe kostbaar wordt de weg naar 2018? Een bidbook maken kost al snel vele miljoenen euro’s. Wie gaat dat betalen? En over welke transitie hebben we het eigenlijk? En, bovenal, lost dit de problemen op in Rotterdam-Zuid?

Tagged with:

Geen grap

On 1 april 2014, in bestuur, innovatie, by Zef Hemel

Gelezen in NRC Handelsblad van 3 maart 2014:

Hoe werkt De Nieuwe Wibaut? De nieuwe praktijkleergang van de gemeente Amsterdam zoekt naar nieuwe, opener manieren van werken door de gemeente. De leergang speelt in de praktijk van alledag, gewoon op straat. Er worden door zelfsturende team van gemeenteambtenaren in vier weken tijd platforms ontwikkeld die collectieve intelligentie genereren. Er wordt vooral geluisterd en gecommuniceerd. Op locatie. Meer is het eigenlijk niet. De platforms worden gebouwd rond concrete maatschappelijke vraagstukken die ergens in een buurt spelen. Alles is gericht op samenwerking. Met maatschappelijke groeperingen. Om de kwestie op te lossen. En het werkt, dus zonder een grootschalige reorganisatie die alles binnen de gemeente overhoop haalt. Afgelopen semester deden tachtig ambtenaren mee, dit lopende semester werken opnieuw bijna tachtig ambtenaren aan hele concrete vraagstukken ergens in Amsterdam. Het maakt niet uit wat het is. Alles wordt opgelost. Samen.

Dit gebeurt niet alleen in Amsterdam. Een mooi voorbeeld van hoe het werkt vond ik afgelopen maand in NRC Handelsblad. In ‘Het grote verhaal’ van maandag 3 maart beschreef Sheila Kamerman de werkwijze van politieagent Wilco Berenschot in Rotterdam. Berenschot werkt in de wijk Het Nieuwe Westen. Dat is een gemengde volksbuurt tegen het centrum van Rotterdam aan. De werkwijze – een beproefd prototype -  is er een van open communiceren. Dat doet de politieman via Twitter en Skype. Een antwoord krijgt de twitteraar direct. Maar ook heeft Berenschot zijn ‘mobiele wijktafel’. Die bestaat uit een Frans terrastafeltje en twee houten klapstoeltjes. Twee keer per week zet hij die ergens neer in de buurt. “De wijktafel is voor een gesprek. Met iedereen die wil. Gewoon om te horen wat er speelt.” Wie schuiven er aan? Zwerver, kraker, advocaat. Er wordt niet geklaagd. Nee, iedereen heeft informatie. Berenschot: “Dat verwacht je misschien niet. Maar ze wijzen feilloos het zebrapad aan waarvoor nooit iemand stopt. Daar ga je dan een keer extra surveilleren. En dan zien die kinderen ook: Hé, het helpt dat ik iets zeg.” Kleine dingen? Nee hoor, ook grote. Daar kan geen stadsmarinier of taskforce tegenover. Voor de Amsterdamse gemeentesecretaris – zelf een politieman – een lichtend voorbeeld.

Tagged with:

Binnenstad in de etalage

On 19 maart 2014, in vastgoed, by Zef Hemel

Gelezen in Het Parool van 13 maart 2014:

Vorige week opende het nieuwe station van Rotterdam. Voor NRC Handelsblad was het aanleiding om met de Rotterdamse wethouder Karakus door de binnenstad te wandelen. Het gesprek ging over bouwen. De wethouder wil veel woningen bouwen. Sterker, er zijn de afgelopen jaren al veel woningen in de binnenstad gebouwd: hun aantal is sinds 2008 met liefst 9% gestegen. De Rotterdamse binnenstad, aldus de wethouder, is ideaal voor mensen uit de Randstad om in te wonen. Maar dan moeten ze wel komen. “Zonder bewoners is het uitgestorven na zes uur ‘s avonds.” Alles wordt er aan gedaan om het de woonconsumenten naar de zin te maken. De wethouder: “De binnenstad was als een verloederd huis. Dat kan je niet in één keer vernieuwen want dan moet iedereen eruit. We knappen het kamer voor kamer op, en zetten ook overal deuren tussen.” Rotterdam wil meer hoogopgeleiden trekken. De binnenstad is daarvoor ideaal. Ook het nieuwe Centraal Station is in dat licht bezien een opsteker.

In de Amsterdamse krant Het Parool was de toon agressiever. De kop boven het artikel in de krant van donderdag luidde: ‘De nieuwe Zuidas ligt in Rotterdam’. Rondom het nieuwe Centraal Station van Rotterdam staan ineens tienduizenden vierkante meters kantoorruimte te wachten op huurders, met huren die beduidend lager zijn dan op de Amsterdamse Zuidas. Boodschapper was ditmaal Michael Hesp van kantorenmakelaar JLL. En bedrijfsmakelaar DTZ Zadelhoff vond het nieuwe station ineens ‘alle verschil maken’. Tot nu toe, zei hij, staan veel kantoren in de Rotterdamse binnenstad leeg; verhuur verloopt er matig. Alle hoop van het makelaarskantoor is gevestigd op de werking van het nieuwe Centraal Station. Conclusie van dit alles: hier wordt de oplevering van een station door een stad gebruikt om leegstaand vastgoed – woningen en kantoren – in de etalage te zetten. Gebeurde dat ook niet eerder in het Franse Lille? Ook daar een slechtdraaiende lokale economie en een spectaculair station -Euralille – dat verbetering moest brengen. En is het daar gelukt? Marine Le Pen komt er aan de macht.

Tagged with:


On 1 maart 2014, in infrastructuur, kunst, by Zef Hemel

Gelezen in NRC Handelsblad van 27 februari 2014:

Vandaag opent in de Amsterdamse Hermitage een tentoonstelling over de Zijderoute, het eeuwenoude handelsnetwerk tussen China en het Romeinse Rijk. Tweehonderdvijftig voorwerpen uit voornamelijk Oezbekistan sieren deze ‘Expeditie Zijderoute’, alle afkomstig uit Sint Petersburg. Sandra Smallenburg, op excursie, schrijft over haar bezoek aan Sogdische steden als Samarkand en Boechara in NRC Handelsblad: "Hele steden liggen nog begraven onder het zand, vaak uitstekend bewaard gebleven dankzij het kurkdroge landklimaat." Handelsposten groeiden uit tot steden. Kunst bloeide op. Godsdiensten verspreidden zich. Tot in de vijftiende eeuw was de route het grootste handelsnetwerk ter wereld. Ze liep van China tot de Middellandse Zee, over een afstand van liefst 7.000 kilometer. Toen het Mongoolse rijk in de veertiende eeuw ten einde liep, nam ook de handel af. De neergang werd bespoedigd door innovaties in de scheepvaart, die leiden tot de vondst van de route om Kaap de Goede Hoop, waardoor een goedkopere en snellere verbinding mogelijk werd. Steden verdwenen onder het zand.

Is het toeval dat op 8 februari in de Volkskrant een artikel verscheen over ‘De nieuwe zijderoute’? Daarin citeert journalist Jan van der Putten de Chinese leider Xi Jinping, die zou hebben gesproken over de opening van nieuwe snelle handelsroutes tussen China en het Midden-Oosten, zowel over zee als over land. Ook internet rekende hij daartoe. Voor de Chinezen, aldus Van der Putten, is vooral Israël buitengewoon interessant als strategische partner. Istanbul, van waaruit op dit moment een hogesnelheidslijn naar het oosten in aanleg is, wordt overigens het voorlopige eindstation. Maar een doorgetrokken spoorlijn naar Europa is denkbaar. Dat zou China minder afhankelijk maken van de Euraziatische spoorlijn die nu via Rusland loopt en ook de zeeroutes, waar de USA domineert, minder kwetsbaar maken. Dat het de Chinezen ernst is, mag worden afgeleid uit de opening van een nieuwe spoorlijn door Kazachstan in 2012. Een nieuwe Zijderoute voor grootschalige transporten van Chinese goederen richting Europa? Nog even en heel Rotterdam verdwijnt onder het zand. Tenzij de Betuwelijn straks op de nieuwe Zijderoute kan aansluiten. Rotterdammers moeten maar in de Amsterdamse Hermitage gaan kijken. Om te ervaren hoe het is als China straks de wereld domineert.

Tagged with: