Looking backward

On 18 november 2015, in participatie, planningtheorie, by Zef Hemel

Heard in Pakhuis de Zwijger, Amsterdam, on 27 October 2015:

The 740th anniversary of Amsterdam was celebrated this year in Pakhuis de Zwijger, on 27 October. Another ten years to go. Then the city will celebrate its 750 anniversary. What should we add to the city? What’s still missing? A selection of speakers was asked to give their view on the city of the future. The aim of the long-term programme is getting citizens involved in a process that already started two years ago with asking some hundred young professionals working for Amsterdam-based companies to make scenario’s for the future – a process that will continue untill the year 2025. Ila Kasem, Paul Scheffer and Zef Hemel are the initiators of this inspiring ‘planning process’ of long-term engagement of citizens. We think that people should participate more, really contribute to and reflect on their own city as it will develop in the coming years. The format should not be a kind of competition or ‘challenge’, with winners and losers. There are no awards to win at all. We’re just fostering a more optimistic mood, many great new ideas, amazing plans, new entrepreneurship, thrift. Will we succeed?

What I found striking that night was the huge number of people who came up with proposals to add another museum to the city fabric:  for migration, for water management, for modern art, for this and for that. Every round in the Pakhuis ended with the M-word. But Amsterdam already has the highest museum density of Europe! Why adding more museums to the existing 75? And why are the citizens only looking backward? Why not forward? What are the people nostalgic for? It seems the future is too uncertain for them. There is no vision, no shared story, no goal, no hope, nothing to strive for as a civil society. Amsterdam’s Third Golden Age started with the reopening of the Rijksmuseum in 2013. This old building celebrates a national heroic history. Typical. We lack a Samual Sarphati, a visionary entrepreneur who built a People’s Industry Palace in 1864, a space of glass and steel where citizens could experience – almost enter – the future. Thank God it will reopen its doors in April 2016. But not the old one. We will welcome you in the new Public Library on the Oosterdok, where you will enter a brand new People’s Industry Palace, a space where in twelve weeks time more than 500.000 people will gather and dream their city’s future! See you there!

Tagged with:


On 5 november 2015, in geschiedenis, infrastructuur, planningtheorie, by Zef Hemel

Read in ‘Building Gotham’ (2003) of Keith Revell:

Penn Station is the busiest station in the Amtrak system.

We met at Penn Station, New York. From there we would take the train to Boston. He had the tickets. The station, dating from the sixties, looked like Dante’s Inferno, but then as if you’re in a science-fiction movie, from the Jetsons, a world deep under the ground. My friend – also a planner – said I should read ‘Building Gotham’ of Keith Revell if I wanted to know more about Penn Station and its history. The book, he said, describes the engineering works of New York City from the end of the 19nth century untill the beginning of the Second World War, the Progressive Era. And yes, Keith Revell, a historian from John Hopkins University, did a great job by studying the regulation of skyscrapers and railroads in the city. All the great experts – mostly engineers – who were doing those difficult urban projects, were his heroes. The first chapter is about ‘conceiving the new metropolis’; next a chapter on private infrastructure follows, one on public infrastructure, and the book ends with a chapter on urban and regional planning – zoning – as a new expertise. So after our trip I started reading the book. A great book.

In his preface Mr. Revell writes that at first he thought his project would be an inquiry into the ways that the concept of efficiency affected the building of New York. Instead, he discovered quite something else. “As I learned more about what the experts engaged in those projects were doing, I discovered that efficiency played a less important role in their worldview than interdependence – the latter far more powerful concept with profound political implications.” He calls it ‘a civic culture’, leading to the formation of new public institutions. That’s what urban and regional planning is about: a civic culture. But all those institutions are weak now. People very much disagree on the future. So Revell wonders if “bureaucratic organizations (can be) the proper instruments for determining and carrying out the public interest in a democratic society.”  The answer is no of course. And interdependence is ever more a problem. That’s why we have to rethink planning.

Tagged with:

People’s minds & stories

On 17 oktober 2015, in participatie, planningtheorie, by Zef Hemel

Read in ‘The Power of Identity’ (1997) of Manuel Castells:

Louis Napoleon in Leiden after explosion, 12 January 1807

Is our personal identity changing in a globalizing world? Will it become ‘unlimited’? The symposium of the Veer Stichting (Veer Foundation) in Leiden (Leyden), the Netherlands, on 15 and 16 October 2015 was on ‘Unlimited Identity’. Speakers like Ayaan Hirsi Ali, Ahmed Aboutaleb, Jang Jin-sung, Pat Cox, Simon Kuper and Mario Monti presented their views on the subject. Some 250 students and 250 policymakers discussed the theme. The organization had asked me to lead one of the workshops. Theme: ‘Cities and Identity’. In less than an hour, all twenty-five participants had to come up with powerful stories on their own city, every story containing elements of its identity in an positive, meaningful and productive way. There should be a hero, some killing or disaster, lessons learned. The result was amazing. One of the participants told the history of the ‘Maastunnel’ (1937) in Rotterdam, connecting the poor south with the rich north, she recounted its symbolic meaning, events in the war, anecdotes, its anniversary in 2017. Someone else told about how the French king Louis Napoleon became loved by the Leyden population, after the gunpowder explosion of 1807, and how the citizens felt in his behaviour a true sense of leadership. There were also stories from Schiedam, Blaricum and Het Westland, south of The Hague. We enjoyed the exercise, there was pleasure, relaxation, sociability, even togetherness; many even tended to feel more confidence in the future.

To prepare myself I had read ‘The Power of Identity’ of Castells again. Great visionary book. Information technology is changing the way we perceive and organize our society, it does so in a most radical way. Social change in the network society means the modern nation-state is losing much of its sovereignty. Liberal democracy is getting weaker, shared identities are dissolving. Castells: “The new power lies in the codes of information and in the images of representation around which societies organize their institutions, and people build their lives, and decide their behavior. The sites of this power are people’s minds.” Castells discerned an endless battle around cultural codes. “This is why identities are so important, and ultimately, so powerful in this ever-changing power structure – because they build interests, values, and projects, around experience, and refuse to dissolve by establishing a specific connection between nature, history, geography, and culture.” The battle is not yet won. While institutions are crumbling and political forms get exhausted, new stories on cities come to the fore. They could be the positive new keystones in the process of world urbanization.

Tagged with:

Heard in Amsterdam on 19 June 2015:

Nederland Nu Als Ontwerp, OMA 1986

It was thirty years ago we first met. That Friday in June 2015 five of us were meeting again after so many years: Kees Rijnboutt, Moshe Zwarts, Taeke de Jong, Joseline Snepvangers, and me. Older, sadder and wiser. We all had worked together on ‘The Netherlands in 2050’, a unique exhibition on the spatial future of the Netherland in the Beurs van Berlage Amsterdam, 1987. The foundation was called ‘NNAO’ – ‘Nederland Nu Als Ontwerp’ –, it started its short life in 1984. We were asked to discuss the role of the initiator, Dirk Frieling, who died in April 2011, 73 years old. All, except one, were peers of Dirk, fellow students in architecture in Delft. They were in their seventies now. I was of a younger generation, asked by Dirk Frieling in 1984 to become a project manager, which I agreed on and which I never regretted afterwards. Kees and Moshe were at the board, Taeke was a researcher, Joseline did the finance, I produced the books, did the writing and organized the meetings. What we discussed? The role of Dirk Frieling, how he operated, how he moved on, what were his aims with the foundation, and what came out of it.

Most of the elderly thought the exhibition had not had much impact. Nothing much came out of it, they said. Kees Rijnboutt mentioned the collaboration of the cities of Arnhem and Nijmegen, resulting in ‘De Waalsprong’ as the most concrete result. Really? I was surprised. According to me the huge exhibition and the twelve meetings at castle Moermond near Renesse had worked like platformization, a series of events where a diverse crowd of people met, discussed, designed and researched the longterm future of the Dutch Kingdom. Not only experts, but also citizens became deeply involved. The Fourth Report on Spatial Planning in the Netherlands (VINEX) can only be perceived as a result of the thinking in ‘Nederland 2050’. The attendees stressed the importance of designing, which NNAO advocated. Of course they were right. But personally I think Frieling had developed something more fundamental: NNAO was an inspiring platform for thinking of the many about their own future. The only thing we forgot was to aggregate the feedback. If that was done, we would have generated some kind of collective intelligence. Then the Netherlands would have looked different now.

Tagged with:

Polynuclear nonsense

On 19 juni 2015, in ruimtelijke ordening, by Zef Hemel

Read in ‘The World Cities’ (1966) by Peter Hall:


Dutch planners love polynuclear patterns of urbanisation. They think these patterns are the most sustainable. Polynuclearity, they say, is the best you can get. The Dutch became world champions in developing polynuclearity and are still proud of it. It became part of the Dutch planning paradigm. It has to do with planning history. The Golden Age of Modernist planning were the sixties, when the young Peter Hall praised the socalled Randstad concept in The Netherlands. In his ‘The World Cities’ (1966) the Randstad is one of the seven ‘World Cities’, next to London, Paris, New York, Ruhr Area, Moscow, and Tokyo. Mind you! The little country next to the big Germany was praised by a young teacher from Birkbeck College London, who described it as a planning paradise. It made Peter Hall world famous, at least in The Netherlands. Problems of a world city in general, Hall declared, were its sheer size, its fast growth and complexity. Big cities would become too crowded. The biggest problem by far was the city-centre. So Hall advocated solutions he adopted from his hero-pioneer Ebenezer Howard. These were all utopian ideas – nineteenth-century schemes which were very anti-urban, something of a fusion of city and countryside. It was all nonsense of course, but Hall became the evangelist of decentralization: build new towns! Add green belts! Develop new centres! Dismantle the exisiting city! The Dutch promised to do all this. They were full of good intentions.

Polynuclearity fitted remarkably well in the existing Dutch geography of small cities, lacking real urban centres. So ironically the only thing Dutch planners had to do was avoid the coming of a big city. Which they did with fervour. Postwar planning in The Netherlands became vehemently anti-urban from the start. Polynuclearity is not wrong of course. If only you develop it within an existing agglomeration. The Dutch polynuclear pattern is different. It isn’t sustainable. The ecological footprint of The Netherlands is one of the worst in the world. Congestion though isn’t evil either, on the contrary, it is admirable, something really to aim for. And megacities are, in fact, the best and the most sustainable you can get. If only you keep them livable. For that, you don’t need huge amounts of countryside, but parks, not highways, but public transport, not many centres, but one big city-centre with many subcentres. Peter Hall thought the megaregion was not social. Again he was wrong. He just hated heterogeneity, diversity, chaos, density, and he was afraid of complexity. So are the Dutch. And the problem is: they all agree.

Over het nut van planning

On 27 april 2015, in internationaal, regionale planning, by Zef Hemel

Gehoord op het Roeterseiland te Amsterdam op 23 april 2015:

Vorige week Moskou, nu Istanbul. Met de studenten bespraken we de ontwikkelingen in die stad aan de hand van de Turkse documentaire ‘Ecumenopolis’. We constateerden opvallende overkomsten tussen Moskou en de Turkse metropool. Beide metropolen bevinden zich in de schemerzone tussen Europa en Azië en groeien snel, heel snel. Beide streven een status van ‘global city’ na. Beide ook worden steeds orthodoxer en keren zich van het Westen af. De studenten die het ‘Cities in Transition’-programma dit jaar aan de Universiteit van Amsterdam volgen vroegen zich af hoe dit zou aflopen. Ze kunnen kiezen tussen het standpunt van Mike Davis en dat van Doug Saunders. De eerste meent dat het slecht zal aflopen (‘Planet of Slums’, 2006), de tweede ziet eerder kansen. Hoewel. Ten aanzien van Istanbul schetst Saunders in ‘Arrival City’ (2010) het beeld van een stad die geen sloppenwijken meer kàn bouwen eenvoudig omdat alle grond op is. Toch arriveren er jaarlijks nog zo’n 250.000 migranten in Istanbul, de laatste jaren zelfs beduidend meer als gevolg van de oorlogen in Syrië en Noord-Afrika. Middenklasse èn onderklasse groeien. De ‘gecekondu’ (sloppenwijk), schrijft hij, verandert steeds meer in ‘een plek voor mislukkelingen.’

De laatste jaren heeft de gemeente grootschalige opruimacties voor de sloppenwijken opgezet. Steeds meer gecekondu’s worden door bedrijven als TOKI en Sinpas opgekocht, gesloopt en tot enclaves gemaakt voor de nieuwe Turkse middenklasse. Het programma is steeds dezelfde hoogbouw die ook Moskou’s buitenwijken kenmerkt. Volgens Saunders is het de nieuwe, gemondialiseerde Turkse middenklasse die de periferie verkiest boven het centrum. De buurt zelf interesseert ze niet, alleen de parkeergarages en de snelwegen die ze naar het centrum voeren. Het allergrootste probleem van de groei van de metropool Istanbul is echter niet meer deze perifere suburbanisatie, maar de snel naderende ecologische ramp. De bossen en de waterbekkens in het noorden zullen namelijk snel verdwijnen als Istanbul doorgroeit van 15 miljoen naar 25 miljoen en de derde brug over de Bosporus wordt aangelegd. Kan de metropool dan nog bestaan? Dat is twijfelachtig, zeker nu ook nog eens een humanitaire ramp dreigt als gevolg van de recente toevloed van vluchtelingen. De bestaande planning werkt niet. Het falen kan zich uiten in woede, frustratie, islamisme. Tenzij alsnog een geschikte, effectieve planning wordt gevonden. Een van onderop.

Tagged with:

Open City

On 20 maart 2015, in planningtheorie, by Zef Hemel

Gelezen in ‘The Endless City’ (2007) van Ricky Burdett en Deyan Sudjic:

In zijn essay ‘Open City’, gepubliceerd in het vuistdikke ‘The Endless City’ (2007), beschreef de Amerikaanse socioloog Richard Sennett wat er volgens hem mis is met onze moderne stadsontwikkeling. Het grote probleem, schreef hij, is overdeterminatie. Daarmee bedoelde hij dat wij in de wijze waarop we sinds het midden van de twintigste eeuw onze steden ontwikkelen en inrichten alles teveel willen controleren en te weinig ruimte laten voor toeval, voor ongezochte gebeurtenissen. We zijn in de greep geraakt van nauwkeurige tekenprogramma’s, strakke schema’s, rigide toekomstbeelden, technologie en hele precieze doelen. Alles is tegenwoordig resultaatgericht. Technologie en organisatiekunde stellen ons daartoe in staat. Ons probleem, meent Sennett, is dat we ons gevoel voor tijd hebben verloren. Dat is een ernstig probleem. De stad is juist een proces, hoe wij de stad bewonen oefent weer invloed op haar uit, ons beeld van haar zou daardoor voortdurend moeten veranderen. Maar wij doen alsof we haar tot in detail kunnen beheersen. Zoneringen, bestemmingsplannen, stedenbouwkundige plannen, beleidsprogramma’s, projectinterventies, maatregelen, toekomstvisies, zelden is er meer beleid over de stad uitgestort dan in de twintigste eeuw. Onze verbeelding heeft daarmee ernstig aan vitaliteit ingeboet. Al onze maatregelen hebben de stad bevroren. Sennett spreekt van een dystopie.

Het resultaat van deze bevroren toestand is namelijk ‘Brittle City’. Dat is een stad die snel slijt, die voortdurend wordt afgebroken en uitgewist, om plaats te maken voor iets nieuws, iets zogenaamd beters. Mensen moeten steeds vaker uit hun huizen in plaats van dat ze zelf hun huizen mogen opknappen en hun buurt verbeteren. Groei lijkt gelijk te staan met de vervanging van wat er was. Functies worden gescheiden, bevolkingsgroepen raken gehomogeniseerd, niemand krijgt nog de tijd om zich aan te passen. ‘Brittle City’ is een symptoom. Ze staat voor een gesloten systeem waarin alle onderdelen van stad en regio geïntegreerd en in balans moeten zijn, passend in het grotere geheel: het masterplan. De consequentie van dat uitgebalanceerde en geïntegreerde ideaal is dat ervaringen die daarmee niet sporen worden bestreden of buitengesloten. Ze zouden de waarde van het geheel doen verminderen. Dat betekent dat er geen ruimte is voor experiment. Kijk maar om je heen. Planners en ontwerpers verafschuwen alles wat van het systeem – het plan, het ontwerp – afwijkt. Sennett waarschuwt vervolgens: tegenover het gesloten systeem van de experts staat niet de vrije markt. Die bevoordeelt volgens hem vooral de elite. In Londen en New York ziet hij waar dat toe leidt. Het alternatief is het open systeem: dat is een systeem van kleine aanpassingen, van sociale strategieën waardoor buurten dichter bebouwd en meer divers worden. Het tijdsbegrip in de stad als een open systeem is heel anders dan in de geplande stad, namelijk ze is onvoorspelbaar, vol dissonanten, ze gaat gepaard met hele kleine stapjes, een kwestie van trial and error, gevoed door een verlangen naar groeiende complexiteit. Verhalen zijn hierbij een geschikter hulpmiddel dan ontwerpen, visies, eindplannen of blauwdrukken. Sennett: “All good narrative has the property of exploring the unforeseen, of discovery; the novelist’s art is to shape the process of that exploration.”

Tagged with:


On 10 februari 2015, in geschiedenis, regionale planning, wetenschap, by Zef Hemel

Gelezen in ‘Pioneers in British Planning’ (1981) van Gordon Cherry (ed):




Onlangs een lezing gegeven in Geneve, aan de universiteit, over open planning. In de zaal werd na afloop de vergelijking gemaakt met het werk van de Schotse bioloog, socioloog en planner Patrick Geddes (1854-1932). Veel opgeschoten, concludeerde ik, zijn we dus niet. Hoewel je de opmerking van de Zwitserse dame in het publiek ook positief kon opvatten. Enerzijds doelde ze op de brede evolutionaire, quasi-theoretische benadering van Geddes van het vakgebied die ik de zaal kennelijk voorhield en die de afgelopen decennia inderdaad verloren is gegaan, anderzijds de hele praktische experimenten waarmee hij en ik die benadering onderbouw(d)en. Ook die combinatie van beide komt nauwelijks nog voor, gescheiden als de academische wereld is van de planologische praktijk. Het is juist wat mij begin jaren ‘80 in het oeuvre van Geddes zo aantrok en wat me destijds deed besluiten het schrijven van een proefschrift te combineren met werken in de planologische praktijk. Ik heb er nog altijd geen spijt van.

In ‘’Pioneers in British Planning’ schreef Helen Meller ooit een essay over het leven en werk van Patrick Geddes. Ze typeerde hem als een zeer bevlogen generalist die geen aanvoerder van een beweging (van overwegend specialisten) kòn zijn. Geddes, werkzaam in Edinburgh – het ‘Athene van het Noorden’ -,  geloofde ook niet in politiek en meende dat alleen met concrete economisch-ruimtelijke interventies verbetering kon worden gebracht in de lot van mensen. Zijn Kropotkin-achtige voorstellen tot wederzijdse hulp werden vaak geridiculiseerd, zelfs zijn vrienden en collega’s plaagden hem erom. Maar hij had ook fans. “His enthousiasm was infectuous but he chose emotional rather than intellectual methods to convert the world to the socio-biological eutopia of social reconstruction.” Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog trok hij teleurgesteld naar India, later naar Israel, om in de slums de armen bij te staan met praktische adviezen. Bij terugkeer in 1916 trof hij de jonge Amerikaan Lewis Mumford als leerling, maar ook die ging later een andere weg. Onder Nederlandse planners staat Geddes vooral bekend om zijn pleidooi voor ‘survey before plan’. Ach ja.

Tagged with:

Een luchtig geheel

On 3 december 2014, in participatie, ruimtelijke ordening, by Zef Hemel

Gehoord in theater Bellevue op vrijdag 28 november 2014:


De derde editie van de leergang De Nieuwe Wibaut werd afgelopen vrijdagmiddag afgesloten met presentaties van de resultaten in theater Bellevue in Amsterdam. Aanwezig: alle tachtig deelnemers, twintig mentoren, tien vraageigenaren, organisatoren en vele belangstellenden, waaronder een delegatie uit Praag. Vijftig meter verderop vond TEDx Amsterdam plaats in de Stadsschouwburg. Het leek geen toeval. De presentaties gingen over schoolpleinen in Amsterdam Zuidoost, een buurt die zorg in eigen beheer neemt, besmettelijke buurtkracht in Gaasperdam, oplossingen voor het overbelaste fietsdepot in Amsterdam Westpoort, NDSM open en van iedereen, red de Zaanse winkelstraat, een skatehal voor Noord, gebiedsmanagement voor de Tuinen van West en: ondersteuning van kwetsbare burgers. Deelnemers kwamen dit keer niet alleen uit de gemeente Amsterdam, maar ook uit Amstelveen, Den Bosch, Rotterdam, Zaanstad en het Ministerie van Infrastructuur en Milieu te Den Haag. Ze brachten een alternatieve TEDx, zowaar.

In telkens zeven minuten presenteerden de ambtenarenteams zowel de resultaten van hun werk als de door hen ontwikkelde werkwijze. Verbazing over de traditionele gemeentelijke aanpak was daarin opvallend; conflicten en misverstanden komen eruit voort. Opvallend was ook de gelijkluidendheid ten aanzien van geleerde lessen: vragen stellen, de vraag achter de vraag leren kennen, oordeel uitstellen, verschillende perspectieven ophalen, mensen verbinden, talent waarderen. Een enkel team had gemerkt dat collega’s met hetzelfde onderwerp bezig waren geweest. Hun werkwijze had echter veel sneller tot resultaten geleid en ook minder voorbereiding geëist. Vooral geluk was hen toe-gevallen. Ontroerend was de presentatie van het team dat het vraagstuk van de gemeentelijke Ombudsman had aangevat: hoe om te gaan met kwetsbare burgers. Confronterend, empathisch. En leuk was de wijze waarop het team van de Tuinen van West haar bevindingen in een receptenboekje had opgediend. “Neem eerst het vraagstuk voor je en voeg daaraan zes eigenwijze Wibautstudenten toe. Kluts het in een beheerdersgebouw tot een luchtig geheel. Kort laten rijzen, let op de temperatuur het raakt snel oververhit. Halveer het geheel en serveer een deel na vier weken in het Bellevuetheater.” Was het maar zo eenvoudig.

Tagged with:

Cool planning

On 19 november 2014, in onderwijs, by Zef Hemel

Gelezen in The Guardian van 10 november 2014:

Afgelopen week werd ik, als keynote speaker op de World Cities Culture Summit  2014, door de dagvoorzitter aan het publiek voorgesteld als ‘a cool planner’. Opgelucht haalde ik adem. Het herinnerde me aan een recent artikel in The Guardian van de hand van Tom Campbell. In ‘For the sake of our cities, it’s time to make town planning cool again’ stelde deze dat het met onze steden misschien goed gaat, maar met het planningstelsel en de professie van de planners absoluut niet. “Just as they are needed more than ever, the status of planners and city administrators has never been lower.” Burgemeesters treden op de voorgrond, maar hun planologen worden ondertussen afgedankt. In Groot-Brittannië stelde premier Cameron zelfs dat hij een eind wil maken aan de bureaucratie, die een hinderpaal zou zijn op de weg naar herstel en succes. En niet alleen de rechtse politici willen van de planners af, dat geldt voor de samenleving in de volle breedte. In de populaire Britse televisieserie ‘The Wrong Mans’ speelt Noel een nerdish planoloog die  werkt voor de gemeente Bracknell. Hij is een belachelijke figuur. Ga dus geen planologie of stedenbouw studeren, want denk om je status; die kan alleen maar vallen. Kies dan liever voor ‘Urban Studies’.

Het is hun eigen schuld, stelde Campbell. Een van de oorzaken is de opleiding van planologen. Die is over-gespecialiseerd geraakt. Dat houdt in dat planners alleen nog maar kunnen communiceren met hun soortgenoten. Hun taal is abstract geworden, raar vakjargon. Leken worden heel soms toegelaten tot het planningsdebat, maar dan alleen op de voorwaarden van de planologen. De ontwerpers onder hen zijn vrij gaan ontwerpen, alsof er geen samenleving meer is, terwijl de sociale planners zich hebben vastgebeten in procedures, wetgeving en institutionele kaders. Jonge mensen willen daardoor geen planning meer studeren. En het vak zelf? Terwijl de professionele planners op hun kantoren zitten te vergaderen en de politiek keer op keer op hen bezuinigt, maken de burgers zich op voor een mars naar de stadhuizen. Waarom, vraagt Campbell zich af, gaan de planners niet de straat op en maken ze zich sterk voor een grotere rol voor de burgers in de planning? Antwoord volgens Campbell: ze kunnen het niet, ze missen daarvoor de vaardigheden. Meer radicaliteit is daarom dringend gewenst. Er is behoefte aan ‘cool planning’. Dat begint op de universiteiten.

Tagged with: