Why Nations Fail

On 3 oktober 2014, in demografie, economie, by Zef Hemel

Gelezen in Neue Zürcher Zeitung van 1 oktober 2014:

Wat moet je doen om een economie te laten groeien als de bevolking krimpt? Voor die vraag staat Japan al jaren. Japan gaat Europa voor in de demografische transitie van groei naar krimp en net als Europa en Rusland staat het land voor de vraag hoe het de nationale economie ondanks de krimp toch nog kan laten groeien. Monetaire of andere economische maatregelen helpen niet meer. Ruimtelijke maatregelen werken beter. Wat je zou moeten doen is de krimpende bevolking ruimtelijk concentreren. Want grote steden zijn machtige economische motoren. Eigenlijk gebeurt dat al want de Japanse jeugd trekt al jaren naar de grote stad. Maar de natiestaat begrijpt dat niet en werkt het bewust tegen. Over dit merkwaardige fenomeen berichtte onlangs de Neue Zürcher Zeitung. In ‘Der Fluch von Tokio’ schetst de Japanse correspondent van de Zwitserse kwaliteitskrant, Patrick Zoll, het beeld van een land dat in 2040 100 miljoen inwoners wil tellen en ook vasthouden. Buiten de grote stad.

Op dit moment telt het eilandenrijk in de Stille Oceaan nog 127 miljoen zielen. Haar wacht dus nog een dramatische krimp. Ondertussen groeit Groot-Tokio onstuimig. Op dit moment staat de teller op meer dan 35 miljoen inwoners. De migranten zijn bijna zonder uitzondering  jonger dan dertig jaar. Gevolg: een vergrijzend en leeglopend platteland. Men schat dat over 25 jaar 896 gemeenten in Japan kunnen worden opgedoekt omdat straks niemand er meer woont. Dus wat doet de Japanse regering? Die start een regionaal-economische politiek om leeglopende steden en dorpen in alle uithoeken economisch te revitaliseren. Het Japanse platteland, heet het, moet weer aantrekkelijk worden voor de jeugd. Men wil de jongeren uit Tokio verleiden om de metropool te verlaten. Hoe dat precies moet, moeten ‘experts’ nu uitzoeken. Voor de heer Abe is het een topprioriteit. Dat wordt een hele kostbare operatie die gedoemd is te mislukken en ook niet gaat werken, nee het wordt een regelrechte ramp. Anti-stedelijke regimes als de Sovjet Unie en Communistisch China hebben het eerder al geprobeerd en daar leidde het niet alleen tot economische teruggang, maar ook tot hun val. En ook de Nederlandse ‘gebundelde deconcentratie’ werkte allerminst gunstig en heeft tot een verharding van economische crisis in de jaren zeventig en tachtig in ons land geleid. Zo’n dwaze ingreep hoort thuis in Barbara Tuchman’s ‘March of Folly’.

Tagged with:
 

Golfje

On 24 september 2014, in demografie, by Zef Hemel

Gelezen in ‘De Nederlandse bevolking in beeld’ (2014) van CBS/PBL:

Link to infographic: 'De randstad als een magneet'

Grappig boekje van het Planbureau voor de Leefomgeving. Ook dit planbureau ontkomt niet aan popularisering van haar statistieken. Verder is het boekje met 24 ‘infographics’ qua benadering tamelijk traditioneel. Het geeft de prognoses van de toekomstige bevolking van ons land, alsof het allemaal keurig uit te rekenen is. Het materiaal is verdeeld in drie boodschappen: 1. groei en krimp, 2. de bevolking wordt oud, 3. de stad wordt populair. De auteurs proberen “een realistisch toekomstbeeld te schetsen van de demografische ontwikkelingen op de korte en lange termijn.” Niet verrassend allemaal, zou je zeggen. Opvallend is wel de boodschap: “De Randstadbevolking groeit tegenwoordig heel snel.” Wat blijkt? In vijf jaar tijd kwamen er in het Westen des Lands ongeveer 250.000 inwoners bij. Bijna allemaal natuurlijke groei. Vooral mensen uit Zuid-Nederland trekken naar de Randstad, maar op het plaatje lijkt het alsof ze allemaal naar Zuid-Holland gaan. Een verklaring lees ik niet, ook niet waarom de provincies als uitgangspunt zijn genomen en niet de vier stedelijke regio’s. Kortom, dezelfde oude verwarring over wat nu eigenlijk de Randstad is blijft hier bestaan.

Geestig is de infographic en de bijbehorende tekst over Amsterdam. Die enorme groei van de zogenaamde Randstad valt in Amsterdam ineens reuze mee. Zeker, er vindt in Amsterdam een ‘geboortegolfje’ plaats, en binnenlandse migranten – jonge mensen “die niet veel ruimte nodig hadden (?) en aangetrokken werden door de fraaie, historische woonomgeving met veel culturele voorzieningen” – plus een buitenlands migratiesaldo voegen zich bij dit golfje: het levert een groei op van 34 personen per dag. Per dag? “Naar verwachting blijft de hoofdstad populair,” klinkt het zuinigjes. Echter, in 2040 komt aan die populariteit een einde, weet het Haagse planbureau. Dan zal Amsterdam nog maar met 9 personen per dag groeien. “Voor 2040 wordt een bevolking van 925.000 verwacht.” Het gaat hier dus niet om de hele metropool, alleen de gemeente. En niet om de Amsterdamse economie, maar om een populariteit gebaseerd op erfgoed en cultuur, alles ondanks de geringe ruimte. Dus ook niet met IJburg tweede fase en HavenStad gerekend. Het is maar dat u het weet.

Tagged with:
 

Echte krimp

On 27 augustus 2014, in demografie, by Zef Hemel

Gelezen in ‘The Last Man in Russia’ (2013) van Oliver Bullough:

The Last Man In Russia by Oliver Bullough

Alcoholisme is de norm in Rusland, aldus de Britse historicus Bullough. Nergens ter wereld wordt zoveel alcohol ingenomen als in het Russische rijk van Vladimir Poetin. De gemiddelde levensverwachting van de Russische man ligt amper boven de zestig jaar. De afgelopen twee decennia is hij met nog eens vier jaar gedaald. De Russische bevolking krimpt sterk. Telde het grootste land ter wereld in 1991 nog 148 miljoen inwoners, in 2010 was haar aantal gedaald tot 142 miljoen. "The Russian nation is shriveling away from within." Drank is de hoofdoorzaak. Waarom drinken de Russen zoveel? Daarover gaat ‘The Last Man in Russia’. Het boek schetst een huiveringwekkend beeld van het naoorlogse Rusland. Mensen zijn er op grote schaal gaan drinken omdat de Russische staat de mensen al honderd jaar niet vertrouwt en er alles aan doet om de mensen ongelukkig te maken.

Een paar recente cijfers. Rond Moskou, in het oude machtscentrum van het Russische rijk dat ooit Napoleon en Hilter weerstond, is het beeld er een van armoede en ontbering. "Thousands of villages are empty. Thousands more are home to a handful of pensioners, and will be empty too within a couple of decades. Some towns have halved in population in twenty years." Voor Rusland als geheel is het beeld nog dramatischer. Van de 153.000 dorpen die het immense land telt, zijn nu 20.000 dorpen verlaten. Nog eens 35.000 dorpen tellen minder dan tien inwoners. De inwonertallen van de steden zijn nog veel sneller gedaald. Sinds 2000 verloren de Russische steden 3,7 miljoen inwoners, dat is meer dan 3 procent. Feitelijk is het moderne, ontwikkelde land dus bezig met een proces van ontstedelijken. Dat is uniek. Ook de bevolking van Frankrijk en Duitsland krimpt, maar die krimp is anders. In Rusland is de oorzaak gelegen in een vroege dood. Door drankmisbruik. Grote uitzondering is Moskou. Alleen Moskou groeit. Daar heeft zich tachtig procent van het Russische kapitaal geconcentreerd. De stad telt nu meer dan 10 miljoen inwoners, de talloze illegale immigranten niet meegerekend. Ze is daarmee veruit de grootste metropool van Oost-Europa. Zal ze verder groeien? Terwijl de rest van het land leegloopt? Hoe loopt dit af? Kan dit goed aflopen? Lezen dit boek!

Tagged with:
 

Detroit on the Clyde

On 5 februari 2014, in demografie, economie, by Zef Hemel

Gelezen in Deadline van 10 november 2013:

In september 2014 zal de bevolking van Schotland over eventuele onafhankelijkheid stemmen. Sommigen denken dat de Schotten beter af zullen zijn wanneer ze zich van Engeland afscheiden. Afgelopen weekeinde was ik in Glasgow, na Edinburgh de grootste stad van het land. Glasgow telt op dit moment officieel 596.000 inwoners. Sinds 1980 is het inwonertal met 16 procent gedaald, al lijkt de stad de laatste twee jaar weer iets te groeien. Ooit telde de Schotse industriestad bijna 700.000 inwoners. Toen bloeide de industriële bedrijvigheid volop langs de rivier de Clyde. De laatste decennia probeert Glasgow zichzelf opnieuw uit te vinden. Zo was de stad in 1990 Culturele Hoofdstad van Europa en in 1999 Britse stad van architectuur en design. Zaha Hadid bouwde een nieuw museum. Maar is het wel voldoende? Afgelopen november 2013 organiseerde de Universiteit van Edinburgh een congres over krimpende steden. Wachten Glasgow en Dundee hetzelfde lot als Detroit? Lokale politici ontkenden dit natuurlijk ten stelligste, maar de week voor het congres werd bekend dat scheepswerf BAE in Glasgow nog eens 1.750 banen zal schrappen. Kan de stad de krimp nog afwenden?

In Glasgow bezochten we de geniale werken van architect Charles Rennie Mackintosh (1868-1928): The Mackintosh House, Kelvingrove Art Gallery, the Willow Tea Rooms, the Lighthouse. Absoluut hoogtepunt was het bezoek aan zijn Glasgow School of Arts (1909), waar we een rondleiding kregen die dramatisch eindigde in de schitterende bibliotheek. De school was tevens Mackintosh’s laatste werk, stammend uit 1909. Op dat moment strekte zijn roem zich uit tot Wenen en Turijn. Daarna echter vertrok de Schotse architect naar Londen. Waarom, na zoveel succes? De economie kromp, vooral na 1913 was het in Schotland crisis. Glasgow bood geen werk meer aan de architect van naam en faam. Zijn werk was ook te gewaagd voor lokale opdrachtgevers. Het bureau waar hij werkte sloot in 1913 zijn deuren. Met zijn eigen bureau dat hij daarna oprichtte was hij niet in staat nog opdrachten te verwerven. In 1915 verdween hij samen met zijn vrouw stilletjes naar Londen. Om nooit meer terug te keren. Mackintosh was toen 46 jaar. Groei en krimp in Glasgow, ze zijn van alle tijden.

Tagged with:
 

Zeven vette jaren

On 11 december 2013, in demografie, by Zef Hemel

Gelezen in ‘Stadsdelen in cijfers’ (2013) van gemeente Amsterdam:

Daar is ie weer, de nieuwe statistische gids van Amsterdam, samengesteld door de hoofdstedelijke Dienst Onderzoek & Statistiek. Hij viel op mijn deurmat. Ik kan er uren in verdwijnen. Dit keer viel mijn oog op het diagram van ‘De verandering van de bevolkingsomvang naar oorzaak, 1975-2012′. M’n oog wilde niet meer wijken. Ik overzag in een keer mijn lieve leventje in Amsterdam. Begin 1982 kwam ik naar de stad, na gestudeerd te hebben in Groningen, voor mijn eerste baan. Demografisch gesproken was uitgerekend dat jaar het dieptepunt voor Amsterdam. Nederland verkeerde midden in een crisis. Amsterdam verloor in 1982 zo’n veertienduizend zielen, zonder er eentje bij te krijgen, want ook het buitenlandse saldo was destijds nul. Nu goed, eentje dan. De rest vertrok. Het was allemaal binnenlandse migratie, de stad uit.

Vanaf dat jaar – 1982 – wordt het beter, om vervolgens niet meer in te zakken. Drie jaar later, in 1985, is het totale saldo voor het eerst weer positief. In dat jaar is er voor het eerst ook weer sprake van een geboorteoverschot. Wel moet gezegd dat in die eerste opgaande periode het bevolkingsoverschot vooral te danken is aan buitenlandse migratie: uit Turkije, Marokko, Suriname. Een positieve binnenlandse migratie tekent zich pas af vanaf 2006. Vanaf dat jaar – het begin van het wethouderstijdperk van Maarten van Poelgeest – zijn alle saldi weer helemaal positief voor Amsterdam: de hoofdstad kent weer een geboorteoverschot en ook een stevig positief binnenlands migratiesaldo, ja zelfs nog een bescheiden positief buitenlands migratiesaldo. Het geboorteoverschot is aanzienlijk. Dat betekent: er worden weer veel kinderen geboren in Amsterdam. Vanaf 2006 groeit Amsterdam jaarlijks met liefst 10.000 zielen. Dat doet ze dus al zeven jaar op een rij. Allemaal tekenen dat het de stad voor de wind gaat. Het kan bijna niet anders, Van Poelgeest zal de geschiedenis ingaan als de nieuwe Wibaut.

Tagged with:
 

Nieuwe markten

On 19 november 2013, in demografie, economie, wonen, by Zef Hemel

Gelezen in ROM Magazine van oktober 2013:

Friso de Zeeuw is directeur Nieuwe markten bij Bouwfonds Ontwikkeling. In ROM Magazine schreef hij een artikel over de staat waarin de woningmarkt van Nederland op dit moment verkeert. Centraal in het artikel staat een kaartje van Nederland dat per gemeente de kracht van de woningmarkt aangeeft. Indicatoren: de hoogte van de transactieprijs, het aantal woningen dat van eigenaar wisselt ten opzichte van de totale voorraad en de verkoopsnelheid. De Zeeuw: “De sterkte van de woningmarkt vormt een weerspiegeling van demografische en de ruimtelijk-economische staat waarin gemeenten of, juiste gezegd, regio’s zich bevinden.” Hoe groener de gemeente, hoe succesvoller, hoe roder hoe slechter de woningmarkt. In 2010 stileerde De Zeeuw het groene gebied ‘toevalligerwijze’ tot een rompertje: het centrum van Nederland rond Utrecht, met korte uitlopers naar Gelderland, Noord-Holland, West-Brabant en Oost-Brabant was gezond, de rest kromp. Ik herinner me nog een uitzending van Buitenhof waarin hij zijn rompertje tekende. Dwars door dit ‘rompertje’ liep het tracé van de A4, van Amsterdam naar Eindhoven.

Dit jaar herhaalde hij de oefening. Wat blijkt? De Zeeuw: “Het is jammer, maar er ontstaat geen rompertje meer.” Het rompertje blijkt heet gewassen, want het is sterk gekrompen. Rotterdam valt er nu helemaal buiten, evenals Almere, heel Flevoland, Gelderland. Zelfs Eindhoven en Den Bosch bevinden zich in de randen van het gekrompen kledingstuk, dat hier zelfs nog niet de navel van de baby zou verhullen. Heel Brabant kleurt flets. Eigenlijk beschikt alleen de as Amsterdam-Utrecht nog over een gezonde woningmarkt met voldoende dynamiek. Wat concludeert De Zeeuw? Als de woningmarkt weer aantrekt, zal het wel loslopen met Arnhem en Nijmegen en Groningen. Ik vermoed dat Bouwfonds in deze contreien grote belangen heeft. Zelf denk ik dat het daar niet goed komt. De krimp zet door, de leegstand neemt toe. Wie zegt dat het rompertje niet nog verder zal krimpen? Alleen het kerngebied blijft goed draaien. Mits het de komende jaren wordt versterkt.

Tagged with:
 

Curby, curby

On 15 oktober 2013, in demografie, by Zef Hemel

Gelezen in NRC Handelsblad van 11 juli 2013:

Laatst geblogd over het mannenoverschot in Rotterdam. Blijkt het in Enschede nog veel erger te zijn. In de grootste leeftijdscategorie van de stad, 20-24 jaar, zijn er op elke 100 mannen slechts 83 vrouwen. “Onder 25-29 jarigen is het nog slechter gesteld, met tachtig vrouwen op honderd mannen,” meldde NRC Handelsblad afgelopen zomer. Enschede, de grootste stad van Overijssel, groeit nog licht in bevolking. Begin dit jaar telde de stad 158.629 inwoners. De stad doet er alles aan om mensen aan zich te binden. Werkzoekenden worden niet alleen aan een baan geholpen, ook partners krijgen werk of scholing aangeboden. En bij kinderen wordt een geschikte school of opvang gezocht. Zelfs bij het vinden van een woning wordt bemiddeld. Maar hoger opgeleiden verkiezen veelal toch een baan in de Randstad en besluiten om te verhuizen. Dat zijn vooral jonge vrouwen. Door de Technische Universiteit Twente is het mannenoverschot in en rond Enschede toch al erg groot.

Bij het artikel stond ook een kaartje van Nederland afgedrukt met daarop in blauw de regio’s met een mannenoverschot en in rood de regio’s met een vrouwenoverschotten. Die laatste categorie is uiterst beperkt. Het blijkt te gaan om een gering aantal steden, namelijk Zwolle, Tilburg, Maastricht, Nijmegen, Utrecht, Leiden en, met stip, Groot-Amsterdam. Nergens in het noorden, oosten, Brabant (met uitzondering van Tilburg) of Zeeland is ook maar een spoor van een vrouwenoverschot te bekennen. En, zeer opvallend, ook in Den Haag en Rotterdam niet. In al die steden en regio’s domineren de mannen. Terwijl vrouwen meer winkelen, meer buitenshuis eten, meer spenderen, meer cultuur genieten, een stad in veel opzichten aantrekkelijker maken en een geweldige huwelijksmarkt vormen. Evolutiebioloog Redmond O’Hanlon zei het op AT5 afgelopen vrijdag zo: “Amsterdam is the most female city I know. Paris is also female, but Paris is a cabaret dancer, dressed in black leather, frightening you while dancing on a table. Here, in Amsterdam, it’s sex and tenderness and love.  Curby, curby.”

Tagged with:
 

Absorptievermogen van de spons

On 8 oktober 2013, in demografie, by Zef Hemel

Gelezen in Het Parool van 4 oktober 2013:

Jaarlijkse bevolkingsgroei per periode in de vier grote steden

Over twaalf jaar telt Amsterdam 875.000 inwoners. Dat meldde afgelopen week het Centraal Bureau voor de Statistiek. Vorig jaar werd de grens van 800.000 al gepasseerd. De hoofdstad maakt een ware groeispurt door en iedereen lijkt hierover verbaasd. Bouwen doet de stad immers nauwelijks meer, de woningbouwcorporaties bewegen niet, de aanleg van IJburg tweede fase is door het gemeentebestuur vanwege de crisis uitgesteld. Ondertussen trekt de Amsterdamse woningmarkt sterk aan. Het aantal transacties neemt toe, makelaars hebben het weer druk. Deze week meldden de kranten dat veel Amsterdamse kopers het gevoel krijgen weer snel met hun bod te moeten komen, want anders missen ze de boot. Terwijl grote delen van Nederland demografisch krimpen, dreigt Amsterdam te duur te worden voor veel groepen nieuwe bewoners. De regionale verschillen binnen Nederland worden groter. De gemiddelde woningbezetting in Amsterdam stijgt.

Wie er op de Amsterdamse woningmarkt zoal afkomen? Studenten, Amsterdammers met een niet-westerse achtergrond, Oost-Europeanen, rijke westerse allochtonen, jonge gezinnen, pas afgestudeerden, hoogopgeleiden uit de rest van Nederland. Tegelijk valt op dat niemand Amsterdam wil verlaten. Dat is wel eens anders geweest. Het Parool: “En waar de gezinnen in het recente verleden al snel uitweken naar een huis met een tuin of een woonerf in de provincie, blijven ze tegenwoordig in de stad, omdat die toch te aantrekkelijk is, omdat de kinderen inmiddels een sterke binding hebben met de lagere school of omdat er rondom Amsterdam gewoon te weinig realistische alternatieven zijn.” Anders gezegd, mensen willen in Amsterdam wonen, niet erbuiten. Echter, net als Parijs en Londen kan het succesvolle Amsterdam bij lange na niet voldoen aan de marktvraag, waardoor de woningprijzen scherp stijgen en het wonen in Amsterdam voor velen onbetaalbaar wordt. Voor de economische motor is dat buitengewoon schadelijk. Bouwen in de regio helpt onvoldoende. Utrecht en Almere fungeren nu als ‘overloop’ voor Amsterdam. Demograaf Jan Latten van het CBS spreekt van ‘nieuwe urbanisatie’. De grote steden groeien volgens hem uit tot metropoolregio’s. Wat gebeurt er met een spons die door en door verzadigd raakt?

Tagged with:
 

Pink collar

On 30 september 2013, in demografie, economie, by Zef Hemel

Gelezen in NRC Handelsblad van 29 september 2013:

Sterk stuk van Marguerite van den Berg in de opiniebijlage van NRC Handelsblad over Rotterdam. Deze promovenda sociologie aan de Universiteit van Amsterdam reageerde op een uitspraak van de Rotterdamse wethouder Karakus dat de Maasstad ‘meer tieten’ nodig heeft. Daarmee bedoelde deze bestuurder dat Rotterdam zich tot een ‘city lounge’ van cocktails en en cappuccino’s moet ontwikkelen. Anders gezegd, ze moet meer een stad van consumptie worden dan van productie. ‘Meer tieten??’ Van den Berg wijst er fijntjes op dat succesvolle consumptiesteden dergelijke machotaal niet bezigen en dat succes niet zozeer een ‘city lounge’ vereist, als wel meer vrouwen en meer vrouwelijkheid. Vrouwen zijn in Rotterdam in de minderheid. In Amsterdam zijn de vrouwen juist in de meerderheid. Die vrouwelijke dominantie zegt iets over het succes van Amsterdam. Van den Berg: “Vrouwelijkheid en mannelijkheid zijn instrumenten van stadsplanning geworden. Rotterdam wil vrouwelijker worden zonder alle spierkracht te verliezen: een spierbundel met borsten.”

Industriesteden waren ooit mannelijk. Toen hadden ze succes. Nu niet meer. Dat succesvolle steden tegenwoordig vrouwelijk zijn en ook veel homofielen huisvesten zegt veel over onze moderne economie, die steeds meer een dienstenkarakter krijgt.  De moderne economie is niet blue collar, maar pink collar. Welke ruimtelijke kenmerken horen bij zo’n succesvolle dienstenstad? In ieder geval geen glazen torens in het stadscentrum. Geen havenretoriek. Geen voetbalstadions. Geen stadsmariniers. Geen spierballen. Geen haast. Wat dan wel? Luister naar vrouwen als Jane Jacobs en Van den Berg: “Waar gezinnen midden in de stad wonen in plaats van in tuinsteden en waar de modernistische stadsplanning plaats maakt voor gemengde stadsfuncties en ruimte voor tweeverdieners.” Kan een machostad zich omvormen? Het lijkt moeilijk. Pittsburgh is het wel gelukt. Die voormalige industriestad trekt veel jonge vrouwen en singles uit New York, maar heeft dan ook haar industriele imago van zich afgeschud. Misschien als Rotterdam de boodschap van vrouwen als Van den Berg eens ter harte neemt, ook al werken ze in Amsterdam.

Tagged with:
 

Stilstaande vijver

On 27 juni 2013, in demografie, by Zef Hemel

Gelezen in NRC Handelsblad van 22 maart 2013:

Uitgeknipt: ‘Honkvaste Nederlanders blijven generaties lang in dezelfde regio wonen’. Het artikel stond enige tijd geleden in NRC Handelsblad, de bron betrof een onderzoek van het Meertens Instituut over de mobiliteit van Nederlanders in de twintigste eeuw. Nederlanders, was de boodschap, blijven generaties lang in dezelfde gemeente wonen. Limburgers blijven Limburgers, Friezen blijven Friezen, Groningers blijven Groningers. In de Bible belt, met het voormalige eiland Urk als uitschieter, was de mobiliteit zelfs minimaal, evenals in Zeeuws Vlaanderen. Maar ook in Zuid-Limburg en Groningen en Friesland is de verhuisgeneigdheid zeer gering. Alleen de villadorpen rond de grote steden en de nieuwe gemeenten van Flevoland tonen verhuizingen over iets grotere afstand. Echter, ook daar valt de dynamiek danig tegen. Ik moest eraan denken toen ik afgelopen week een sessie meemaakte van ‘De Republiek van Amsterdam’. Vijf hoogleraren in de sociale wetenschappen van de Universiteit van Amsterdam spraken met de wethouder van stadsontwikkeling, Maarten van Poelgeest, over de groei van Amsterdam. De wethouder wilde weten waarom mensen naar Amsterdam migreren. Vanwege de arbeidsmarkt of vanwege de goede voorzieningen? Waarin moet hij investeren?

Dat Amsterdam aantrekkingskracht uitoefent op mensen elders in Nederland is, getuige het onderzoek van het Meertens Instituut, uitzonderlijk. Veelal komen de instromers uit de andere universiteitssteden en betreft het studenten of pas afgestudeerden. Andere migranten komen van ver, maar niet uit de rest van Nederland. Zij zijn juist laagopgeleid. De bevolking van Amsterdam raakt hierdoor relatief snel hoogopgeleid en tegelijk laagopgeleid, dat wel, maar dat is dus binnen Nederland tamelijk uitzonderlijk. Verder blijft iedereen op zijn plek. Trouwens, ook de Amsterdammers, eenmaal gevestigd, komen niet meer van hun plaats en blijken honkvast. Dat gegeven werd nog eens bevestigd door de hoogleraren. De mobiliteit van Nederlanders, vertelden ze, is uiterst gering. De verzorgingsstaat zorgt goed voor ze, waar ze ook wonen. De verdelende rechtvaardigheid houdt ze op hun plek. Succesvolle steden zullen daardoor niet groeien. Wat was het advies van de hoogleraren aan de wethouder van Amsterdam? Zorg voor een gezonde arbeidsmarkt, maar reken niet op veel dynamiek. Nederland lijkt nog het meest op een stilstaande vijver. Is dat gezond? Nee, natuurlijk niet.

Tagged with: