Making a mess

On 23 juni 2015, in ruimtelijke ordening, by Zef Hemel

Read in Het Parool of 20 June 2015:

Felix Rottenberg is a former political leader of the Dutch Social-Democratic Party (PvdA), also an anchorman on Dutch television. In his weekly column in the Amsterdam based newspaper Het Parool he reacted on my proposal to double the size of the Amsterdam agglomeration by building in higher densities. It reminded him, he wrote, of Joop den Uyl, a powerful alderman in Amsterdam in the beginning of the sixties, who wanted to transform Amsterdam into an efficient American city. While most of my collegues ridiculed me after publication, Rottenberg tried to understand. “Hemel learned all the books on urbanism by heart. He doesn’t speak nonsense, he thinks eclectically and analyses the development of megapoles, de biggest urban regions – key players in the global economy.” So Rottenberg took me seriously. But he has doubts. High rise, he states, is not livable, suggesting nobody in Amsterdam will gonna live in those apartment buildings. To illustrate his point he referred to the ‘Wolkenkrabber’ (Skyscraper) in Amsterdam, built in 1933. At first nobody wanted to live in those apartments on the top floor. Too windy. Too dangerous.

Striking how Rottenberg plays the old man, looking back on history. “Urban planning in Amsterdam has always been decided on by great designers.” Then he mentions Berlage and Van Eesteren. “His successor as the head of the department for public works, Mrs. Jacoba Mulder, who had to stop Den Uyl in his ambition to add more high rise in the Bijlmer, admitted that one had lost view on the human scale over there.” So that’s his point. Rottenberg is fearing a professional error of judgement of urban designers. “Does Hemel hear the echo of her (Mulder’s) meaningful words?” Yes, I remember Jacoba Mulder and I know what happened to the Bijlmer. I’m though not an urban designer. My concept of ‘open planning’ is based on a ‘wisdom of crowds’. Hemel fears Dutch government and provinces. This government and those provinces might keep on promoting new infrastructure, distribute ever more low density housing, office parks and shopping malls along the highways, making a terrible mess of this once beautiful country. Young people will leave if the babyboomers continue their destructive spatial-economic policy. By the way, what’s wrong with living in a comfortable flat in a city of two million inhabitants? People even love Kleiburg, de Bijlmermeer! Fifteen million can stay where they are, growing old in VINEX. No problem.

Tagged with:


On 22 juni 2015, in sport, stadsvernieuwing, stedenbouw, by Zef Hemel

Read on of 2 December 2014:

Old Oak Common NovaLoca blog

Last week a television team from London visited Amsterdam. They were doing research on land development in the Bijlmer district, Amsterdam Southeast. I met them in the Ajax Arena stadium. Why? London is planning a huge brownfield development in Old Oak, which is a poor neighborhood in the west part of the city. The capital city of the UK is booming, crossrail is being built, HS2 (the highspeed train to Manchester) might be coming, a new railway station and a crossrail interchange – the biggest of the country – are planned in Old Oak (opening in 2026), so the site looks very promising for developers. The mayor, Mr. Boris Johnson, said the area might even become a ‘mini-Manhattan’. Football club Queens Park Rangers (QPR) said it wants to build a 40.000 seat stadium in Old Oak Common, plus 24.000 new homes, a proposal which is supported by a vast majority of the local citizens. But a few months later, in December 2014, one of the landowners, Cargiant, announced it would draw up rival plans. It started a collaboration with a developer, London & Regional Properties, and declared it would fight any plans by the football club. It wants to gain a compulsory order (CPO) for the land.

Is a new stadium desirable for this area?, the London team asked. How important was the Arena for a neighborhood like Amsterdam Southeast? The team wanted to learn from the Ajax Arena case. I told them that for the Bijlmer area the opening of the Arena in 1996 was a sheer blessing. And a surprise. In twenty years time it became a true icon in this poor Modernist neighborhood, that had a bad reputation. It attracted companies that otherwise would never have come, retail entered the area, entertainment flourished. Hotels are opening its doors, tourists are coming, the neighborhood is becoming more and more attractive, there is a positive vibe. The refurbishing of the existing interchange of railway and underground was also a great help. Public investments are always needed. But most important were the social benefits: citizens feel proud of the stadium, they do not want to leave the neighborhood, land value is rising, no gentrification has been evoked, nobody gets pushed out. How come? It is because the city owns the land. It does the planning. The development goes step by step, we’re involving all the stakeholders. All parties aim for health, wellbeing and sustainability. No masterplanning. Open planning.

Tagged with:

Soft Bijlmer

On 12 juni 2015, in openbare ruimte, participatie, sociaal, by Zef Hemel

Heard in Amsterdam Southeast on 8 June 2015:

The fourth guest lecture in the urban planning studio on Paasheuvelweg, organized by the University of Amsterdam, was given by Augusto de Campos Neto. Augusto coordinates safety issues in the Southeast district of Amsterdam. His Bijlmermeer area, with a dominant Afro-Caribean population, has a bad reputation and is known as a criminal zone, because of its drugs traficking, its many day light robberies and street murders in the past. Nowadays the climate has changed, radically, though. There are no hotspots in the neighborhood anymore. The youth is using almost no drugs any longer. Nowadays you can move safely in any direction. De Campos Neto, who was born and raised in the neighborhood, stressed the importance of subjective safety feelings among the population, more than focussing on the police statistics, which do not really tell the truth. He insisted that influencing the personal safety feelings is preferable, more than getting more favorable statistics.

De Campos Neto advocated a more soft approach of fostering public participation, of listening to citizens and of supporting local initiatives, also of promoting positive news in the media. He didn’t think a ‘broken windows theory’ is key, even though cleaning public space on a continuous base might be very helpful. He stressed repetition and, more so, open communication. For sure, all the methods he promoted were communicative in a way. Nowadays, he stressed, the Bijlmermeer is one of the safest neighborhoods in Amsterdam. Can you imagine? Only some of the Bijlmer youth – which consists of a third of the population – still does some pickpocketing in shops or steals smart phones at festival grounds. Sometimes guns are used. De Campos Neto: "They are not criminals like those in Amsterdam South who do the murdering on purpose. They do it emotionally, in a rather stupid way." The students loved his speech. A soft approach like his may lead to better urban planning.

Tagged with:

Happy tunnel

On 11 juni 2015, in infrastructuur, by Zef Hemel

Seen in Amsterdam Bijlmermeer on 5 June 2015:

Ondertekening contract

This August the builders will start their amazing construction works. The Gaasperdammerweg – a six lane freeway cutting throug the Bijlmermeer – will be enlarged and tunneled. Roy Berents, an urban planner of the city of Amsterdam, gave a lecture on the engineering of this project in our studio in Amstel III. With its three kilometer underpass, he told the students, the road will be the biggest of its kind in the Netherlands. The Dutch state still thinks it is needed because of forecasts of growing car use in the zone between suburban Almere new town and Amsterdam airport. But this was in 2004. Now it all is questionable. And the real need for the tunnel in this urban zone was because of the opposition of rich people living in Het Gooi, east of Amsterdam. They didn’t want a new highway in their backyard, even if it was in a tunnel.  So then the State decided to extend the existing road right in the midst of the poorest neighborhood of Amsterdam. With a tunnel, though. Everyone thought the poor would profit.

In the end it means less noise and better air quality. So is everybody happy? We spoke with people in Holendrecht, a poor neighborhood in the Bijlmer area. Their answer: why the hell this project? Holendrecht is already surrounded by big projects, it never stops. The works will be finished in 2022, so another seven years of uncertainty for those living in the area. And what will the planners do with the 18 hectares on top of the tunnel deck? Nobody knows. Building on it is not allowed. The road is part of an External Security Regulations Zone: dangerous traffic by trucks and rail (LPG, chemicals, NH3) already cuts through the built environment. It might become an urban park, although there is no money for landscaping and there are already two huge parks in its vicinity: Gaasperplaspark and Nelson Mandelapark. Landscape architects keep on designing though. A team of students has to find out how to involve as many stakeholders as possible. We need collective intelligence. In the meantime, the rich in het Gooi keep on enjoying their unspoiled gardens.

Tagged with:

Alternative approach

On 9 juni 2015, in planningtheorie, by Zef Hemel

Seen in Amsterdam Southeast on 4 June 2015:


Bas Hissink Muller, San Verschuuren and me are running a studio for some forty students in urban planning of the University of Amsterdam in Amsterdam Bijlmermeer. We’re practicing platformization in this Modernist neighborhood dating from the seventies. A month long we’re staying in an empty office building on the Amstel III estate. So no university campus site this time. The building – 30.000 m2 – was owned by a German investor. It was a fraud. So the investor went bankrupt, the bank took over. Expensive building on the wrong spot. Royal Bank of Scottland left the building some five years ago. Since then it has no tenants. They think it could become an incubator for startups in life sciences. Not a bad idea. Next to the plot is one of the biggest academic hospitals of Europe – the AMC. Ten minutes from the airport. Fifteen minutes from city centre by metro. This month we and the students are staying in the abandoned restaurant on its first floor. For free. Strange place.

What we learn? Some 23 percent of all the office space in Amsterdam southeast is standing empty now. That’s about a million square meters. (Hey, thirty buildings like the one we’re staying in). Can you imagine? One group of students is researching it. Is it hopeless? It depends on the location, it seems. Other teams are working on students housing, reuse of a big green park dating from the eighties, sustainable waste management, safety issues, (lack of) orientation, future functionality of a new overpass (oh no, not another park!), strategies for densification, etcetera. The students interview people in the streets. They also meet civil servants. One of them told us about the problems with the zoning plans. They were made flexible in the financial crisis in order to keep things going. Now that the pressure is back no investor can be refused because of its flexibility. It’s difficult to secure the spatial quality now. Other problems stemmed from lack of participation. They also gave examples of questionable privatisation of public space. It were all problems generated by the planning procedures. Would the students notice? Will they understand that the alternative is platformization?

Tagged with:

Tourists under attack

On 2 juni 2015, in toerisme, by Zef Hemel

 Read in Agora 2014 nr 4:


Amsterdam is questioning its success. How regrettable. It’s a troublesome discussion. All the anger of some part of the local population now is focussed on foreigners, of course. Too many tourists, they say, are visiting the inner city. They refer to riots in Barcelona last summer, when tourists misbehaved, they want to curb Airbnb and think their city’s future will be a kind of Venice. Stephen Hodes, an expert in culture and tourism policies, stirs up the masses by forecasting a doubling of tourists visiting the city in the coming ten years. He even launched a special magazine in which all contributors agree, more or less, with his disturbing message. The managing director of the Rijksmuseum, Mr. Pijbes, who lives in Rotterdam and loves to agitate, complains about the dirt in the streets. Amsterdam, he wrote in a national newspaper last summer, is ‘dirty, vile and replete’. Meanwhile his own blockbuster ‘Late Rembrandt’ was criticized because it was too crowded. The Utrecht based planning magazine ‘Agora’ dedicated a special issue to the subject of tourism. Is it makeable, the editors asked themselves? Some facts: in 2001 12,4 million people spent a day or weekend in the inner city of Amsterdam, in 2014  its number was 14,6 million – a growth of 25%.  “In Amsterdam the balance between living, working and recreating seems to be lost.”

Was there any strategy to attract all those tourists? Of course there was not. Tourism is a international bottom-up movement, just like global migration. And yes, if you build or refurbish more than thirty cultural venues in your city at the same time audiences will come. Listing the canal district as a Unesco World Heritage site is also no help. But the ‘I AMsterdam’ citymarketeers love to boast on their performance, so they are under attack now. The same holds for the city’s department of Economic Affairs who launched an ambitious program for building extra hotel rooms in the city. They all wanted to profit, without doing serious planning.  All parties are panicking now. They seem to agree on one thing: we should decentralise tourism, spread it, no matter how. How ingenuous. The whole country envies Amsterdam and wants to profit. To no avail. Mass tourism is a phenomenon that is highly spatially concentrated. You cannot prohibit people to enter the Anne Frank house. Dispersal will always be spontaneous. Which is a blessing. Another hopeful thing: more and more tourists in Amsterdam are renting bikes now. They spread. And Airbnb is a decentralised system of temporary sleeping accommodation. Hope blinks.

Tagged with:

Elektronisch trekpaard

On 21 mei 2015, in economie, energie, by Zef Hemel

Gelezen in Het Parool van 11 maart 2015:

Alweer bijna vergeten. Op 27 maart 2015 legde een stroomstoring een groot deel van Noord-Holland plat. De oorzaak was een probleem in een hoogspanningsstation van Tennet in Diemen. Verkeerslichten werkten niet meer, mensen zaten vast in de lift, treinen vielen uit, vliegtuigen bleven aan de grond, geldverkeer was onmogelijk, ziekenhuizen schakelden over op noodstroomvoorzieningen; datzelfde gold voor de radio en televisie-studio’s in Hilversum en …. datacenters. Een miljoen huishoudens in en rond Amsterdam had urenlang geen stroom. Nog maar kort daarvoor, op 11 maart, had het Parool een bericht over de snelle toename van het stroomverbruik in uitgerekend deze regio geplaatst. Dat kwam, aldus de krant, met name door de vele nieuwe datacenters en ICT-bedrijven die zich op dit moment  in en rond de hoofdstad vestigen. Tussen 2010 en 2013 was sprake van een groei van liefst 15,8 procent. 

De gegevens waren opmerkelijk. Dit is wat ik las: de totale ICT-branche in Nederland verbruikte in 2013 in totaal 2,7 miljoen kilowattuur aan stroom – evenveel als het verbruik van 900.000 huishoudens. Bijna de helft daarvan (43%) werd verbruikt in de provincie Noord-Holland. Ter vergelijking: in Zuid-Holland is dit aandeel slechts 12,7 procent. In Rotterdam, Den Haag en Utrecht daalde het nota bene, in Den Haag zelfs met een vijfde. Brabant werd niet genoemd. Van alle stroom die Noord-Holland verbruikt gaat nu al 9,4 procent naar de ICT-sector. Het verschil met de rest van Nederland wordt snel groter. Aan de cijfers van het veranderende stroomverbruik zie je dat de Amsterdamse regio binnen Nederland steeds meer als het economische trekpaard fungeert en hier en daar zelfs de trekken krijgt van een Silicon Valley. De grote gangmaker is de Amsterdam Internet Exchange, een van de belangrijkste internetknooppunten ter wereld. In dit licht bezien is de kwetsbaarheid van de stroomvoorziening zoals op die 27ste maart 2015 een majeur punt van aandacht. Nu nog glasvezel. En, vanwege de opslingering, een grotere maatvoering van de stad.

Tagged with:

Saskia Sassen was here

On 20 mei 2015, in economie, vastgoed, wonen, by Zef Hemel

Gehoord op 19 mei 2015 in de Stadsschouwburg te Amsterdam:


De lijst met huisuitzettingen in Amerikaanse steden die ze toonde was ronduit schokkend. De financiële markten, zei ze, zijn de nieuwe motoren van de economie. Die kopen en masse grond en vastgoed op, ze verwerven hele stadsdelen, de vastgoedprijzen in die steden stijgen soms skyhigh. Tot mensen het niet meer kunnen betalen. Met huisuitzettingen tot gevolg. Hele buurten die de laatste jaren enorm in waarde zijn gestegen worden letterlijk door de eigenaren ontruimd. Er blijven alleen façades over, met niets erachter. Aan het woord was Saskia Sassen, hoogleraar sociologie aan Columbia University New York. Ze sprak tijdens de derde editie van ‘De Staat van de stad’, over trends en feiten rond de ontwikkeling van Amsterdam. Sassen vatte de boodschap van haar nieuwste boek: ‘Expulsions. Brutality and Complexity in the Global Economy’ (2014) kernachtig samen. Daarbij behandelde ze ook Europa. En hoe stond het er voor met Amsterdam? Sassen: “Amsterdam lijkt nog een heel levendige, leefbare en complexe stad, maar als ik naar de cijfers kijk, dan voel ik mij ongemakkelijk.” Wat blijkt? Buitenlands kapitaal dat de afgelopen jaren in Amsterdam/Randstad is geïnvesteerd is met liefst 248 procent gegroeid. Volgens haar betrof het vooral Amsterdam.

Iemand twitterde dat dit vermoedelijk de aankoop van vastgoed op de Zuidas betrof. Duitse beleggers hadden daar de afgelopen paar jaar voor een habbekrats hele kantoortorens opgekocht. Londense toestanden hoeven we hier heus niet te verwachten. Ik denk dat hij gelijk heeft. Maar de kern van de boodschap van Sassen is duidelijk: geld hoopt zich op in sommige steden en verdrijft daar de mensen. Het is de overtreffende trap van ‘gentrification’, in goed Nederlands: verdringing. Twee jonge geografen van de Universiteit van Amsterdam, Wouter van Gent en Cody Hochstenbach, zouden er later die avond op terugkomen. Zij pleitten voor het stoppen met het bewuste beleid om hoger opgeleiden aan te trekken en buurten te gentrificeren. Er zou geen enkel sociale huurwoning in Amsterdam meer mogen worden verkocht en Airbnb zou moeten worden verboden. Ondertussen lees ik verder in ‘Last Man in Tower’ van de Indiase schrijver Aravind Adiga. Die roman gaat over de verdrijving van een groep bewoners uit een verouderde flat in Mumbai door een ontwikkelaar, Dharmen Shah. Ze moeten plaats maken voor een duur nieuwbouwproject. Hij biedt hen veel geld. Eén oude bewoner verzet zich. Het thema is van alle tijden.

Tagged with:

Amsterdam verdubbelen

On 18 mei 2015, in demografie, toerisme, by Zef Hemel

Gelezen in De Volkskrant van 22 januari 2015:

Drukte op het Damrak - foto copyright Hauptillusionator via Flickr (cc)

De aanleiding was de drukte in Amsterdam. Het televisieprogramma Nieuwsuur wilde er een item over maken. Was het er nou werkelijk zo druk? Ze zochten iemand die het onderwerp wilde relativeren. Ik moest onmiddellijk denken aan de recente demografische studie van het Planbureau voor de Leefomgeving. Die ging over de bevolkingsgroei in Nederland. In ‘De stad: magneet, roltrap en spons’ (2015) wordt geconstateerd dat veel jongeren naar de grote steden trekken. Tussen 2000 en 2014 is Amsterdam met 80.000 inwoners (IJburg) gegroeid. Ook Utrecht (95.000, Leidsche Rijn), Groningen (20.000, De Held) en Den Haag (70.000, Ypenburg, Leidscheveen) zijn groeiers. Of die groei doorzet vindt het Planbureau onzeker. Het aantal jongeren zou immers afnemen. Werkelijk? Volgens mij is een nieuwe generatie VINEX-locaties in de grote steden veel bepalender voor doorgaande groei. En vergeleken bij die lichte demografische rimpeling zijn cijfers over groeiende bezoekersstromen in ieder geval voor steden veel relevanter. Waar is het rustig, waar wordt het druk?

Om hoeveel bezoekers gaat het eigenlijk?, wilde de reporter weten. Zelf kwam hij uit Haarlem. Daar was het niet zo druk. Zeventien miljoen bezoekers per jaar, antwoordde ik. Hij wilde het niet geloven. Het waren er toch niet meer dan 5 miljoen? Nee, lichtte ik toe, dat zijn alleen de buitenlandse toeristen die hier in hotels overnachten. De werkelijke bezoekersaantallen liggen veel hoger. Stephen Hodes hanteert een getal van 8 miljoen. Ik put uit de laatste Amsterdam City Index. Je hebt immers ook dagjesmensen, winkelend publiek, gasten die op campings in de regio logeren, de 0,6 miljoen mensen die op cruiseschepen in de haven overnachten, mensen die congressen en evenementen in de hoofdstad bezoeken, enzovoort. En, voegde ik eraan toe, de prognoses wijzen op een verdubbeling in de komende tien jaar. In 2005 kwamen 11 miljoen mensen naar de hoofdstad, in 2014 waren dat er al 17,3 miljoen. Elk jaar groeit hun aantal met circa 1 miljoen. Daarover maken de Amsterdammers zich zorgen. Worden zij straks een minderheid die onder de voet wordt gelopen? De wereld is groot, de urbanisatie zet door, de middenklasse groeit, iedereen wil reizen, en Amsterdam is klein. Wat moeten we doen?, vroeg de reporter vertwijfeld. Amsterdam verdubbelen, zei ik.

Tagged with:

Media Campus in Volksvlijt

On 10 april 2015, in regionale planning, by Zef Hemel

Gehoord in AMS, Mauritskade te Amsterdam, op 8 april 2015:


Afgelopen woensdag woonde ik het eerste atelier van Volksvlijt2016 bij. Gisteren schreef ik er al een post over. Het tweede gesprek die middag ging over mediacampus in en rond Hilversum. We begonnen in het Mediapark zelf. Twee jaar geleden viel dat bedrijventerrein in handen van een Britse investeerder nadat TCN failliet was gegaan. Die nieuwe investeerder, Peel Media, heeft ook bezit in Manchester. MediaCityUK heet het. Deze ‘City’ ontwikkelde zij nadat de BBC in 2004 op last van de Britse regering 1.800 banen van het dure Londen moest verplaatsen naar het armlastige Manchester. De eerste fase, groot 15 hectare, kwam gereed in 2011 bij een bocht van een oud kanaal op een typische brownfield locatie. Even eerder was het lightrail-systeem van Groot-Manchester met veel overheidsgeld al aangesloten op de nieuwe campus, die zal bestaan uit wonen, werken, winkelen en ook studeren, want de lokale University of Salford verhuist naar de site. De architectuur van het geheel werd in de pers overigens hevig gekritiseerd. Datzelfde Peel Media kijkt nu hoe zij in Hilversum de verworven site verder kan ontwikkelen.

Ooit, rond 1920, koos de Nederlandse regering voor Hilversum en niet voor Alkmaar als locatie voor het nationale omroepwezen. De huidige Hilversumse mediacampus die eruit is voortgekomen, begreep ik, is buitengewoon geavanceerd. De mogelijkheden die bijvoorbeeld het nieuwe Instituut voor Beeld en Geluid biedt zijn oneindig: al het vaderlandse media-erfgoed is daar al gedigitaliseerd. De commercialisering van het omroepbedrijf heeft in Nederland al vroeg plaatsgevonden. De enorme investeringen in de technische infrastructuur onder en boven de grond maken het complex nauwelijks verplaatsbaar. Alles verloopt via deze technologische draaischijf, ook nu steeds meer studio’s naar Amsterdam (Westgasfabriek, Amstel III) verhuizen. Daarbij vloeien (cross)media en ICT in elkaar over: dit wordt één geheel. Wat ik bovendien begreep is dat Hilversum zich nadrukkelijk als een mediastad gaat profileren. De hele stad wordt daarbij opgevat als één grote campus. Met mediastart-ups, media-onderwijs, media-wonen, media-winkelen, media-ontspannen. Dat is nieuw. Volgens de aanwezige projectleider moeten Amsterdam en Hilversum daarom als één geheel worden gezien. Ben benieuwd hoe de Britten zich hierin gaan bewegen en hoe de Hilversumse bevolking dit ziet.

Tagged with: